Зовлонг туулж байж жаргалд хүрнэ

             Жаргал зовлон өнгө эрээлжлэн хослож, өдөр шөнө мэт ээлжлэн байдаг нь ертөнцийн жам. Жаргалд хүрэх өгсүүр зам шулуун дардан биш. Бартаа саадтай, бэрхшээл хүндрэлтэй. Үер уст, үхэр чулуут саад, шавар шалбааг, намаг балчигийг туулна. Гал, усны гашуун зовлонг гэтлэн байж хүрэх жаргалын ертөнц ч бий. Уул хэдий өндөр ч бэлээсээ өгсөх замтай, оройгоороо явах жимтэй. Түүнтэй адил жаргал хэдий хол төсөөлөгдөж байсан ч өгсөн хүрэх зам байх нь зайлшгүй. Жаргалд хүрэх зам зөв байх учиртай. Зөв явбал зөрөг ч гэсэн нарийддаггүй.

Өсөхийн жаргалыг жаргалд бүү бод. Хөлөө зөөн алхах, хоолоо халбагадан идэх хоёроосоо бусдыг эцэг эхээрээ хийлгэж, торгонд ороогдон, тосонд умбах өсвөр насны жаргал үдийн наран мэт төөнөөд өнгөрнө. Эхийн сэтгэл үрд, үрийн санаа ууланд. Эх эцэг, үр хүүхдээ сайн хүн болгох гэж өдөр шөнөгүй санаа тавина, саартай учрах вий гэж сэтгэл зовно. Үр хүүхэд нь үүнийг өөрсдөө аав ээж болсон хойноо хожимдож ойлгоно. Зарим нь насан туршдаа ойлгохгүй явсаар өтөлнө. Ихэнх нь тийм байх үүрэгтэй гэж яс хатуу бодно. Сайн хүүхдүүд эцэг эхээ өвдөж л зовоохоос өөрөөр шаналгахгүй. Гаслант үрс гарсан ч, орсон ч эцэг эхийнхээ чихнээс мөнхөд хонх уяастай, сэтгэлээс нь хүнд чулуу дүүжлээстэй. Маш олон хүүхэд өсөхийн жаргал гэдгийг мэдэхгүй, балчир насандаа хэт ахадсан зовлонг үүрч явна. Өнчин ядуус зовлонгийн далайд үйгдэн хаягдсан байна. Нүд аничихгүйгээр маргааш өглөөтэй золгох нь л магадгүй эдний жаргал тэр байх. Өл залгах хоол, хөлдөө углах гутал, хүйтэнд осгоод үхчихгүй байхын төлөөх тэмцэл тэдний амьдралын утга учир. Тэнгэрийн наран орчлонгийн газар бүрийг илч гэрлээрээ тэгш гийгүүлэн ивээж байдаг бол өнчин ядуусын жаргалын нарыг зовлонгийн гүн зузаан, тас хар үүл халхалсан байна. Архичин эцэг эхийн зодуурын тарчилгаанд зовж, гайгүй айлын нохойноос дор амьдарч, нулимсандаа живэх нь холгүй яваа бяцхан хүүхдүүд өр зүсэм өрөвдөлтэй. Хүүхдүүдээ хүн шиг өсгөж чаддаггүй юмаа гэхэд өөрийнхөө булшин дээр чийг дусаахын тулд тэднийхээ нулимсыг хайрлаж хямгадах хэрэгтэйг эрхбиш ойлгох учиртай. Хүнд хүчир ажилд нухлуулж, хөлсөө дуслуулан хөдөлмөрлөж, гол зогоох хоногийн хоолоо олохын төлөө мэрийн зүтгэж, зовж зүдэрч яваа хүүхдүүдийн шаналанг томчуул төдийлөн ойлгохгүй байна. Гэдэс нь цатгалан хүний чих нь сонсдоггүй, жаргалтай хүн зовлон ойлгодоггүй гэдэг нь үнэн бололтой. Өвдөж байгаа хүн л өвдөлтийг мэдрэхээс хажууд нь байгаа хүн хэрхэн мэдрэх билээ. Түүнтэй адил, зовж байгаа хүний зовлонг хөндлөнгийн хүн тэр хэмжээгээр нь мэдэрнэ гэж байхгүй. Өөртөө зовлонгүй хүн өрөөлийн зовлонг ойлгохгүй. Жаргалтай хүнд бүх хүмүүс жаргалтай мэт санагдана.

Үгээр илэрхийлж үл болом зовлон хүртэл байна. Хүний гадна талд ил харагдах зовлон дотор талд нуугдсан зовлон хоёр тэс ондоо байдаг юм. Үгээр илэрхийлж үл болом зовлон байхын зэрэгцээ хүнд ярьж болмооргүй зовлон бас байна. Зовлонг бусадтай үг хэлээрээ хуваалцаж байвал тоос шороо арчих шиг тэр дороо арилчихгүй ч, сэтгэл уужран, зовлон нимгэрнэ. Хүйтэн ус халуун галыг унтраана. Халуун бүлээн үг хатуу зовлонг зөөллөнө. Сэтгэлийн зовлонг гадагшлуулахгүй удаан хадгалваас бугшин бэтгэрч, дааж давахын аргагүй хүндэрнэ. Ийм байдалд орохгүй байхыг бүхнээс чухалчлан хичээ.

Адаг муугийн дотор ч арай гайгүйгийн хэлтэрхий оршиж байдаг болохоор одоогийн зовлонгийн дотор хожмын сайны өөдөс томорч байдаг. Зовлон ирэхэд зовлон туулж, зовж сурсан хүн бага зовно, зовлон үзээгүй, жаргалдаа ташуурч явсан хүн их зовно. Зовлон туулсан хүн зовлонд тэсвэртэй болно. Зовлонг тэвчвэл жаргах цаг зайлшгүй ирнэ гэж хат суун хатуужина. Зовлон гашуун. Чинжүү зажилсан хүнд чихэр амтагддаггүйтэй адил зовлон үүрч яваа хүн жаргалд умбан цэнгэдэггүй. Утаанд нүдээ хэчнээн их нухна, төдийчинээ хорсоно. Зовлонд хэдийчинээ их түүртэнэ, төдийчинээ их шанална. Жаргалын удаан нь дээр, зовлонгийн түргэн нь дээр.

“Бусдын зовлонгоор өөртөө баяр цэнгэл хийж болохгүй”. Бусдын зовлонгоор цэнгэгчид сайхан сэтгэлээ гаргуунд гаргаж, хүний мөсөө хөсөр хаясан, хүн чанарынх нь орон зайг амьтны зөн мэдрэмж түрэн эзэлсэн, хүн төрхнөөс цаашгүй бологсод. Бусдад зовлон удвал өөртөө зовлон үүрнэ. Бусдыг зовлонд унагавал өөрт зовлон зайлшгүй ирнэ. Чамд зовлон тохиохгүй гэсэн баталгааг хэн ч өгч чадахгүй. Зовсон хүмүүсийг өрөвдөх ариун нандин сэтгэлээ алдаж битгий гээгээрэй. Энэ бол хүнээрээ байгаагийн чинь нэг шинж шүү.

Хүн амьдралдаа жаргал даахгүйн зовлон гэх толгой эргүүлсэн төөрөгдөлтэй учирч болох юм. Жаргал даахгүйн зовлон даамжирвал ужиг өвчний шалтгаан болно. Жаргал даахгүйн зовлонд будилж яваа хүн өөрөө зовоод зогсохгүй ойрын хүмүүсээ бүр илүү шаналгана. Ийм хүмүүсийн нэлээд нь архинд нэвчээд алга болж өгнө. Нэг хэсэг нь ужид самуунд идэгдэн, зугаа цэнгэлээс өөрийг бодохоо болино. Тэд хангалуун амьдралын золиос, ухаангүй бодлынхоо боол болон гудайна. Өөрөө хөдөлмөрлөн баялаг бүтээгээгүй, бэлэн зэлэн юман дээр туйлсан, хөнгөн амьдралд дурлагсад жаргал даахгүйн зовлонд унах нь түгээмэл. Өнөөдөр байгаа шигээ маргааш ч мөн адил байх мэтээр гэнэн төсөөлж, өнөөгийн байгаадаа бардан сагаж, давилуун загнавал жаргал даахгүйн зовлонгийн нүхэнд ойчицгооно. Жаргал даахгүйн зовлонд унагсад хувь заяаны эрхээр зовж зүдэрч яваа хүмүүсээс илүү зовно. Яагаад гэвэл тэд зүдэрч үзээгүй, зовлон туулаагүй урьдын цатгалан хүмүүс. Тэд зовох учиргүй байгаа хэрнээ ухамсартайгаар өөртөө зовлон дуудсан гаж буруу сонголт хийгсэд. Жаргал даахгүйн зовлон эдлэхгүй байхыг хичээ. Зовох юм тэртээ тэргүй өчнөөн байхад жаргал даахгүйн зовлонд өөрийгөө тарчлаахын хэрэг юу байх вэ.

Гоё ээмэг зүүхийн тулд чихээ цоолдог. Чихээ цоолуулахад өвдөнө, богино хугацаанд ч гэсэн зовно. Бага зэрэг зовсны дараа ганган ээмэг зүүн үе үе тольдох охидууд урамтай. Ээмгийг өөрөө харахаасаа илүү бусдад гоё харагдах гэж зүүдэг гоёл л доо. Биднийг хүүхэд байхад “дал тариа” гэж бүгдийг айлгадаг тариа байж билээ. Далны хавьцаа хийдэг халдварт өвчнөөс сэргийлэх тарилга. Түүнийг хийлгэсний дараа тэр хавьдаа хавдаж, хэд хоног өвдөж халуурна. Хэдхэн хоног зовох боловч насан туршаа тэр аюулт өвчин тусахгүй дархлаатай болно. Зовсны эцэст жаргана. Чи өөрийгөө зовж байна гэж бодож явдаг бол илүү зовж байгаа хүмүүстэй өөрийгөө харьцуулаад харчих.

Муугаар эхэлсэн ч сайнаар дуусах зүйл байна. Сайнаар эхэлсэн ч тэсэхэд бэрх зовлонг гатчин туулуулж сайнаар өндөрлөх үйл хэрэг бий. Сайнаар эхэлж, сайхан үргэлжилж байгаад үр дүнгүй муугаар дуусах тохиолдол байхыг алийг тэр гэх вэ. Мордохын хазгай болж, эхлэхдээ л будилж эхлээд өчнөөн их цаг үрж, төчнөөн их сэтгэл түйвээчихээд ямар ч үр ашиггүй төгсгөлийг нь үзэх үнэхээр харамсалтай. Хийх ажлынхаа хүнд хүчрээс сүрдэн, эхэлж чадахгүй хойш тавин, барьж авч зүрхлэхгүй дөлөөд байвал ямар ч үйл хэрэг бүтэлтэй байхгүй. Наад захын зовлонд шантарч, эхэлсэн ажлаа дуусгалгүй орхиод байснаас огт эхлэхгүй байх нь ч дээр. Зовлонг тэвчиж чаддаггүй хүн илүү их зовно. Зовлонг ухаан зарж, тэсвэр заан, тэвчиж байж даван туулна. Гэхдээ гай зовлонг сөрсөн үйлдэл бүхэн түүнээс ангижруулж чадахгүй. Зовлонг сөрөх зоригоо алдан шантарч эхлэх тэр мөчөөс зовлонгийн өмнө өвдөг сөхрөн бууж өгөх зам руу хальтарч эхэлнэ. Жаргах замд хөндөлссөн зовлон хүний сэтгэлийн хат, тэсвэр тэвчээрийг шалгадгийн зэрэгцээ хүмүүсийн араншин дахь далд байсан хүч чадлыг нээж өгдөг сайн талтай. Зовж бүтээсэн ажлынхаа үр шимийг хүртэх үнэнхүү урамтай.

Ээж чинь та нарыг биеэ хуваан төрүүлж, улаан нялзрай байхаас гар ганзаганд хөл дөрөөнд хүртэл алган дээрээ бөмбөрүүлэн өсгөхдөө хэчнээн их зовлоо ч үр хүүхдийнхээ төлөө хийж байгаа бүхэндээ сэтгэлийн жаргал эдлэн, хайр бялхааж байдаг юм. Үр хүүхдүүдийнхээ сайн сайхан явааг харан баясаж, амжилтаар нь бахархах нь эцэг эхчүүдийн жинхэнэ аз жаргал мөн билээ. Өргүй бол баян, өвчингүй бол жаргал. Эрүүл хүн жаргалтай. Сэтгэлийн зовлонд шаналаагүй хүн хацар нь улаа бутрам жаргалтай. Байгаа бүхэндээ сэтгэл хангалуун байдаг хүн жаргалтай. Гэр орондоо жаргалтай байдаг хүн бүхнээс илүү жаргалтай. Зовсны эцэст жаргах сайн цаг ирнэ гэдэгт итгээрэй.

Эх сурвалж:  Титэм үг Нацагийн Багабанди

Хэлэх үгийг эзэнд нь

         Хэлэх үгийг эзэнд нь, тавих морийг ижилд нь” гэдэг гүн утгат үгийг өвөг дээдэс маань сургаж, бидэнд хичээнгүйлэн захиж, хишиг болгон өвлүүлсэн. Чиний төлөө сайн үйл хийж, чамд туулайн чинээ ч бай, уулын чинээ ч бай тус хүргэсэн хүнд чин сэтгэлийн талархлаа чихэнд чимэгтэй эелдэг зөөлөн үгээр илэрхийлэн хүргэ.

Баярлалаа, гялайлаа гэх сэтгэл шингэсэн талархлын үгсийг зохих эзэнд нь, зохих цагт нь хэлж байх нь хамгийн наад захын соёл, боловсролтой хүний хувьд хоол идэхийн тулд амаа ангайдагтай адил зайлшгүй хийх ёстой боловсон үйлдэл. Баярласан сэтгэлээ нээн илэрхийлж сураагүй хүн урам муутай. Хүртсэн тус дэмийнхээ хариуд баярласан, талархсанаа хэлэхгүй хэлээ хазан өнгөрөгч дараагийн удаа тэр хүнээс буян хишгийн тусыг горьдон хүлээх итгэлээ тасар татан хөсөр хаяна. Хариу нэхээгүй буяны тус хамгаас үнэтэй гэдэг. Жинхэнэ буянтан гар тосон хариу нэхдэггүй ч сэтгэлийн үг чих тавин хүлээдэг гэдгийг ямагт сана. Тусыг хүртээд үг дуугүй нүүр буруулах нь тун өөдгүй зангийн илрэл.

Бусдын дургүйг хүргэж, зэвүүцэл төрүүлэхээр том, бага гэлтгүй буруу зөрүү үг хэлж, үйл үйлдсэн бол буруугаа хүлээн, уучлал хүсч байх нь хүн ёсны зайлшгүй үйлдлүүдийн нэг. Буруугаа хүлээж, уучлал хүсэх нь соёлтой, боловсон харилцааны хэмжүүр төдийгүй хүн чанараа дордуулаагүй хадгалж яваагийн илэрхийлэл. Урагшгүй үйлдлээ цайруулахаар уучлаарай хэмээн уруул дэвсэж эелдэгхэнээр хэлсэн үг урам хайрлаж, сэтгэл сэргээхгүй ч уцаар хүргэж, бухимдал төрүүлэхээс урьдчилан сэргийлж, хаацайлан хамгаална. Уучлаарай гэх сэтгэлийн гүний үг гомдож харанхуйлсан сэтгэлд гэрэл цацруулан гэгээ тусгах ид шидийн хүчтэй. Буруу зөрүү үйлдлийнхээ төлөө уучлал хүсэх мэдрэмж суларвал хүнийг, хүн биш болгох буруу зам руу хөтөлнө. Бусдаас уучлал хүсч байна гэдэг нь хүнээрээ байгаагийн шинж. Ихэрхүү, дээрэлхүү зан уучлал хүсэх хүслийн өмнө хана хэрэм мэт хөндөлсөнө. Үл мэдэхийн болхи шалтгаанаар уучлал эрэх мэдрэмж нь сулавтар хөгжсөн хүмүүс ч байна. Гурван үл мэдэхийн мананд төөрч будилсан хүн буруу үйлдлийнхээ төлөө уучлал хүсэх мэдрэмжээ үндсэнд нь орхин гээсэн байдаг. Гурван үл мэдэх гэдэг нь: уучлал эрэхийг үл мэдэх, ер нь уучлал хэрхэн яаж эрдгийг үл мэдэх, ерөөс мэдэхийг үл хүсэх гурав юм. Үйлдсэн буруугаа хүлээх, бурууг өрөөл бусдаас биш, өөрөөсөө эхлэн хайна гэдэг бол ёс суртахууны өндөр шинж чанаруудын нэг байдгийг залуу хүн бүр мэдэж байх ёстой. Буруугаа мэдэж байгаа ч гэмшин хүлээхгүй зөрүүдлэх нь дахин буруу үйлдэл хийж ойчих нүхээ ухаж байна гэсэн үг. Баярлалаа, уучлаарай гэх үгсийг хэрэгтэй цагт нь, хэлүүлэх эзэнд нь ичиж зоволгүй хэлж сураарай. Энэ хоёрхон үг хүний амьдралд их ач тустай болохыг чи аяндаа мэдэрнэ. Баярласан сэтгэлээ үгээр илэрхийлэх дадалгүй хэлгий, үйлдлээрээ харуулах чадваргүй донгио байх нь үнэхээр гутамшиг байдгийг мэд.

Хэлэх үг хамаа замбараагүй биш, хамжаарга хязгаартай байх учиртай. Хэлэх үгийг эзэнд нь зориулахаас дутуугүй хаана хэлэх вэ гэдэг нь онцгой учир утгатай, онц ач холбогдолтой. Тийм ч учраас монгол түмэн хээрийн үгийг гэрт бүү хэл, гэрийн үгийг бусдад бүү хэл гэж хэлж сургаж ирсэн байна. Харах нүд хязгаартай байдгийн адилаар хэлэх үг ч хэмжээтэй байвал зохилтой. “Их сонсч, бага ярьдаг байхын тулд байгалиас хүн бүрт хоёр чих, ганц хэл заяажээ” гэх үг бий. Хоёр өөр орон дэлхийн ухаантнууд дөрвөн зуу шахам жилийн зайтайгаар нэг зүйлд, тухайлбал мэдэхгүй зүйлээ ярихад дургүй тухайгаа ихэр юм шиг агуулгатай хэлсэн байх юм. “Мэддэг бүхнээ бурдаг хүн мэддэггүй юмаа ч ярьж эхэлдэг юм шүү” гэж их сэтгэгч Ф.Бэкон сэрэмжлүүлсэн бол Ардын уран зохиолч Б.Лхагвасүрэн “Чадахгүй юмаа хийх гэж зүтгэдэг, мэдэхгүй зүйлээ ярьдаг хүнд үнэн дургүй” гэж хэлсэн байхыг нь уншсан.

Хэлэх үгийн хэмжээ хязгаарын тухайд янз бүрийн үндэс угсааны хүмүүс яг ижил утгатай сургаал айлдсан байдаг нь сонин. Дорнын ард түмний дотор “урт хошуу хүзүү орооно” гэх утгатай үг түгээмэл байдаг бол өрнө дахинд “Хурц хэл – авьяас билиг, урт хэл – ял шийтгэл” гэх байдлаар хэлэгддэг байна. Бидний дээдэс хэлсэн үг мөнгө, хэлээгүй үг алт байдаг юм шүү гэж сануулж анхааруулсаар ирсэн. Хаана ч явсан, хэний дунд байлаа ч гэсэн бусдаас дутуу ярьж, бүхнээс гүйцэд сонсож байх нь залуус та нарын амьдралдаа мөрдөх нэг чухал зарчим гэдгийг ой тойндоо тогтоож аваарай. “Сонсох урлаг нь сайн ярих урлагтай бараг адил тэнцүү хүчтэй байдаг” юм. Хэлж ярихыг хүсч, хэл чинь загатнаад байлаа ч хэрэгтэй цагт хэлээ хазаж сурахыг хичээ. “Хүнд ярьж сурахад хоёрхон жил хэрэгтэй байдаг бол хэлээ хазаж сурахад жаран жил хэрэгтэй” гэх үг бий. Хэлээ хазаж сурах нь хэцүү ч гэсэн хичээвэл болохгүй зүйл огт биш. “Дуугүй суухдаа би дундаршгүй эрдэнэтэй уул, ам хамхилгүй чалчихдаа алтаа дууссан ухмал” гэж Ардын уран зохиолч Т.Галсан шүлэглэсэн байна. Залуучууд уран сайхан ярьж, урамтай сайхан илтгэж сурахаар мэрийх нь чухал ч, хэдийд яаж дуугүй байхад суралцах нь түүнээс дутуугүй чухал. Яагаад гэвэл, “Хэлсэнгүй гэдэгтээ нэг удаа харамсдаг бол дуугүй байх нь яав гэж зуу дахин харамсдаг” юм. Хорвоогийн хамгийн хүчтэй үг бол дуугүй байх явдал мөн.

Үгээ бодож ярь. Ам алдвал барьж болдоггүй. Ташаа хэлсэн ганц үг тушаа болон замд тээглэнэ. “Хэлэлгүй тэвчсэн үг чинь – чиний боол, харин чамаас цоргилон гарсан үг чиний ноён болдог”-ийг сана. Бодлогогүй хэлсэн болчимгүй үгнээс үсэрсэн оч улаан гал болон асч, унтраахад бэрх түймэр болон дүрэлзэж ч мэднэ. Санаатай, санаандгүй унагасан ончгүй үг сайн нөхрийн сэтгэлд зэв болон очиж, сэв суулгах осолтой. Ганц үгээр хүнийг үхүүлж ч болно, сэхээж ч чадна.

Өвчин тусчихаад түүндээ баярладаг хүн байхгүй. Гагцхүү бусдад сайн сайхныг хэлж, зөв зүйтэйг зөвлөх буянтай өвчнөөр өвчилсөн бол өөртөө баярла. Бусдад сайн зүйл, хэрэгтэй юм хэлж сургадаг хүн цаглашгүй буянтан. Буянтны энэ цаглашгүй буяныг шингээж авах эсэх нь үг сургаалыг сонсож байгаа хүмүүсийн ухаан мэдэх хэрэг. Хэлж өгөвч чих нь цоорхой, хийж өгөвч сав нь цоорхой хүнд алт шиг сургаал хэлээд ч элсэнд асгасан ус шиг алга болох нь харамсмаар. “Онож хэлсэн үгийг чинь тэнэг хүн чихэндээ наахгүй байгааг харахаас илүү халагламаар зүйл гэж үгүй”.

Хэлснээ хийж, амласнаа хэрэгжүүл, хэлсэн үгэндээ эзэн сууж, хэрэг явдлаа төгс гүйцээ. Хэлж ярих нь уулын чинээ, хийж бүтээх нь хэдгэнийн чинээ байж хэрхэвч болохгүй. Хэлж ярих нь мэргэн, хийж бүтээх нь мунхаг хүнээс хэмжээлшгүй ихийг хүлээгээд нэмэргүй. Аманд нь бал түрхчихсэн юм шиг амттай сайхныг ярих мөртлөө ар хударгаар нь хар муу юм хайж, хийж явдаг олиг муутай хүмүүс хаа сайгүй. Нүүрэн дээр чихэр бурам шиг амттай үгээр магтан ярих мөртлөө нүднээс далд чинжүү царван шиг гашуун үгээр чичлэн муулах хоёр нүүртэн хорвоод цөөнгүй. Хэлэх нь цагаан, хийх нь хар хүнээс холын хол зай барьж яв. Аман дээрээ алтан дэлхийг алган дээр нь тавиад өгчих нь холгүй ярих мөртлөө ачир дээрээ юу ч хийхгүй хов хоосон гартанд итгэх аргагүй. Хэлсэнд нь итгэхээр хийснийг нь хар гэх зарчмаар ам ажлын нэгдлийг нь шинж. Хийснээ үргэлж дүгнэдэгийн адилаар хэлснээ байнга цэгнэж бай. Нүхэнд унахаас үгэнд унах нь хэцүү байдаг болохоор үгний алдаанаас үргэлж болгоомжил. Хийхийн өмнө боломж харагддаг бол хэлэхийн өмнө болгоомж хүлээж байдаг юм. Амны алдааны хойноос харуусч сууснаас ярьж хэлэхээсээ урьд бодож болгоомжилж сур. Өнгөрсний хойноос харамсах нь муу зуршил. Ам алдаж хэлсэн буруу үгээ ахин дахин давтахгүй байхыг хичээ. Хэлэх ёсгүйг хэлэлгүй хэлээ хазан, тэвчин өнгөрөө. Хэн ч байлаа гэсэн хаа хүртэл хэлж, хаа хүртэл нуухаа эрхбиш мэддэг байх ёстой. Ам алдаж, бодолгүй хэлсэн үгийн хариуд амаа алгадуулах хатуу үг сонсохдоо уцаарлан гомдох хэрэггүй. Овоо босгоогүй бол шаазгай хаанаас суух вэ. Хийхэд ичгэвтэр зүйлийн тухай ярихад ч ичгэвтэр байдаг тул ийм яриа хөөрөөнөөс хол хөндий байх нь дээр. Ам нээх болгондоо хүний аазгай хөдөлгөж, дургүй хүргэсэн, хүн гомдоох хорлонт үг амных нь уншлага болсон амны бэлгэгүй хүнтэй ойртохгүй байвал сайн, нөхөрлөхгүй бол бүр сайн. Бусдыг муу хэлэгчид, авах юмгүй найгүй яриагаараа бусдын хайран цагийг үрэн сүйтгэгчдийг сонсох хэрэг байхгүй. Алиа хошин яриагаар нөхдөө баясга, доромж тохуу үгээр бусдыг бүү дайр. Хэлэх үгийг эзэнд нь хэлж, хэлсэн үгэндээ эзэн болж яваарай.

Эх сурвалж:  Титэм үг Нацагийн Багабанди

Эд хөрөнгө зоригтой хүнийг дагана

Эд хөрөнгөтэй хүн гурван төрд нүүртэй гэх үг бий. Хөрөнгө мөнгөтэй, том нөлөөтэй тод мөртэй хүнд хандах нийгмийн хандлага, хүндлэх хүндлэл тэс өөр, бүлээн дулаан, эевэргүү зөөлөн. Хөрөнгө, мөнгөтэй болох нь хүн бүхний мөнхийн хүсэл мөрөөдлийн нэг яах аргагүй мөн. Гэхдээ эд хөрөнгө хүсэл дагаад өөрөө урсаад хүрээд ирдэггүй нь гачлантай. Хүн бүрт тэнгэр бурхнаас хайрласан хүртэх тавилантай хувь хишиг бий гэж ярьдаг.

Баян ядуу хоёр, айл саахалт зэрэгцээд байж байгаагийн учир шалтгааныг үүнтэй холбон тайлбарлах хүмүүс цөөнгүй. Чи баян цатгалан байх уу, ядуу тарчиг амьдрах уу гэдгийг төрсөн өдрийн төөрөг, гарсан өдрийн гариг нь зураад заагаад өгчихдөг гэх номлол сургаалыг бишгүйдээ л нэг сонссон байлгүй. Хувь тавилангийн зааж зурчихсан замаас гажих займчих, өөрчлөх тэгшлэх аргагүй гэж бодож итгэн, төөрч мунгинаж яваа хүмүүс өч төчнөөнөөрөө. Ялангуяа өөрт учирсан азгүй тохиолдол бүрийг хувь тавилангийн зурлага мэтээр хүлээн авч, тэрхүү хуурмаг итгэлдээ хүлэгдэн боолчлогдсон байх нь харамсмаар.

Төөрөг тавилангийн гэх нүд чихгүй урсгалыг сохроор даган хүлцэнгүй хөвж явах нь аль ч талаас нь бодсон сайн үйлдэл огт биш. Аливаа хүн өөрийн төрсөн нөхцөл байдлаас бус хөлс хүч, саруул ухаан, хичээл зүтгэлд дөрөөлөн өндийн өсч, дээшлэн дэвждэг гэсэн итгэлийг залуу хүн бүр зүрх сэтгэлдээ өнө үүрд хоногштол тодоос тод сийлж, насан туршдаа даган мөрдөх хэрэгтэй.

Эд баялаг цас бороо шиг үүлнээс бууж ирэхгүй, өвс ногоо шиг газраас урган цэцэглэхгүй. Эд баялгийг толгойгоо гашилган бодож, хөлсөө дуслуулан ажиллаж байж хураан хуримтлуулна. Эд хөрөнгө зоригтой хүнийг дагана. Зүрх зориггүй, аймхай хулчгар, үлбэгэр дорой нэгэн эд хөрөнгийг өөрөө хураан хуримтлуулж, эзэн суусан байхыг сонссон, харсан хүн байна уу? Тийм тохиолдол урьд хожид байгаагүй, одоо цагт байхгүй, хожим хойно ч байх­гүй нь нэн тодорхой. “Зориг байгаа газар зам нээгддэг” гэх их эртний зүйр үг байна. Зориг дутвал эд хөрөнгөнд хүрэх зам чинь үргэлж хаалттай, давшгүй саадтай, дийлэшгүй бартаатай, хүсэл мөрөөдөл төдий үлдэнэ. Хөрөнгө мөнгөний тухайд хүмүүс янз бүрийн бодол, араншинтай байдаг нь сонин. Өнгө шилж, мөнгө хөөж явах шиг гутамшиг байхгүй гэж үздэг, ярьдаг хүн цөөн ч гэсэн байна. Мөнгөний төлөө улайрч, яахаас ч буцахгүйгээр харайлгаж явдаг балай этгээдүүд ч бий. Хөрөнгө мөнгөтэй болох хий хоосон мөрөөдлөө нүдээ ширгэтэл харж, хөрөнгө мөнгөнд умбах цаг мөчийг элгээ бэтгэртэл хүлээх мөртлөө хуруугаа ч хөдөлгөх дургүй, билгийн нүд нь сохорч, сэтгэлийн илбэнд хууртсан, эрдэнэсийн санг хэзээ ч эс үзэх залхуучууд газар сайгүй алхайна. Хүний юмаар хүүдэгнэж, олох долоох болохоор ов мэх бүхнийг хэрэглэн оготоны нүхээр ч ороод гарахад бэлэн, ичих нүүргүй хулжин зальхайчуудтай хамт ам бардам, ажил шалдан ойворгончууд ч олширсон. Хүрэх зорилготой, хүсэл тэмүүлэлтэй, хийж бүтээх тэнгэрлиг үйлстэй хайрламаар сайхан хүмүүс ачааны хүндийг үүрч, баялгийг бүтээж, эд хөрөнгийг хураан хуримтлуулж байна. Ийм хүмүүс манай үеийн баатрууд, бахархан дуурсах алдартнууд. Эд нар амжилтын цоожтой хаалгыг нээх хувьтай эзэд нь. Энэхүү цоожны шидэт түлхүүр нь тэдний эр зоригийн төмөр авдарт хадгалаастай байдаг юм. Жинхэнэ эр зоригтнууд л тэр шидэт түлхүүрээр амжилтын нууц цоожийг нээн онгойлгох азын тэнгэртэй. Залуус та нарын эр зориг өвсөнд хаясан зүү шиг нуугдмал бус, өвсөнд ассан гал шиг дүрэлзэж байх ёстой. Хийж бүтээх хүсэлдээ шатаж яваа эр зориг хэмжээлшгүй хүч чадлыг агуулсан байдаг. “Зориг гэдэг бол хүч чадлын зэвсэг юм”. Хувь заяа ямагт зоригтны талд байдаг болохоор, зоригтой золбоотой байж л хувь заяагаа өөдрөг жолоодох болно. “Зоригтой хүнд хэцүү зүйл гэж байдаггүй”.

Эрс шийдмэг зоригтой шийдвэр хийж бүтээ­хийн амин сүнс. Хүчир­хэг хийгээд ухаалаг шийдвэр гаргаж сурах нь амжилт ололтын ширгэшгүй ундрага. Шийдмэг бусаар дүлэгнэж суугаа хүнээс амжилт аль эрт алслан холдсон байдаг юм. Эд хөрөнгө зоригтой бөгөөд ухаалаг шийдвэрийг дагаж буй болон, арвижин баяжина. Бүтээлч сэтгэл, хомхой сэтгэл хоёр гал ус мэт харш. Бүтээлч сэтгэлийн бороогоор услагдсан цэвэр хөрсөнд эд баялаг бүрэн гэсээгүй хөлдүү шахам газрыг түрэн цасан дороос ургах хаврын яргуй мэт цэцэглэн үржинэ. Хомхой сэтгэлийн бороогоор услагдсан бохир хөрсөнд хог ургамал соёолохоос ховор олдох эд хөрөнгө урган төлжихгүй.

Зоригтой, ухаалаг шийдвэр гаргах чадвар нь зав чөлөөгүй махран ажиллах дадал, шинийг эрэлхийлэх чадвар, санаачилга, цаг үеэ мэдрэх мэдрэмж, холыг харах алсын хараа зэрэг олон сайн шинж чанаруудтай эвсэн нийлж байж баялгийг бүтээж, эд хөрөнгийг хураан хуримтлуулах сан хөмрөг бүрэлдэн цогцолно. Шийдвэр гаргахдаа зоригтой бөгөөд хурдан, ажил үйлс эрхлэх хүч нь түүнээсээ илүү зоригтой болоод хурдтай байх юм бол эд баялаг эхийгээ дагасан унага, тугал мэт чамайг бараадан даган урсаж цутгаад ирнэ.

Аливаа томоохон ажлыг хийхээр барьж авахын өмнө би үүнийг ямар ч эргэлзээгүйгээр хийж чадна гэсэн бат итгэлтэй болоорой. Ямар ч хүнд хэцүү ажил байсан түүнийг би заавал хийж чадна гэсэн чанд хатуу итгэл өвөрлөн явсаар ард нь гарч үр шимийг хүртэх тавилантай. Зорьсон ажлаа эхэлж чадахгүй цаг алдаад, эхэлсэн ажлаа дуусгалгүй шантрах зориг мохоо хүмүүс том үйлийг бүтээх хувьгүй. Бусдын хийж чадахгүй үйлсийг бүтээж байж хүсэл мөрөөдлийн ноён оргилд гардаг юм.

Эрсдэлгүйгээр бүтэх том ажил энэ орчлонд үгүй. Эрсдлээс айн хулчийдаг зүрх зориггүй хүний ажил хэргийн ирээдүй бүрхэг харанхуй. Эрсдлийг даах эр зориг их үйл хэргийг бүтээн цогцлоох эрч хүчийг дагуулна. Сүйрвэл би сүйрье гэх эрсдэл даах эр зоригоо хөвчилсөн, ажилч хичээнгүй хүнийг эд баялаг эзнээ дагах сүүдэр мэт ойрхон дагана.

Шинийг сэдэх, байхгүйг санаачлах, шилдгийг бүтээх хүслээр жигүүрлэ. Шинийг сэдэх, шилдгийг бүтээх хүсэл эрмэлзлийн гал дөл чинь бөхөж унтраагүй цагт чи эд хөрөнгийн нэр төртэй эзэн суусан хэвээр байна гэдэгтээ бүрэн итгэлтэй, нүүр бардам бай. Үргэлж шинийг бүтээх хүсэл эрмэлзэл чинь чамайг байнга ирлэн хурцалж, хөгжүүлэн чадваржуулсаар байна.

Хүн авьяастай болоод хөдөл­мөрч бол оюуны том бүтээ­лийг орь ганцаараа суугаад туурвих бололцоотой. Харин эд баялгийн том бүтээлийг дан ганцаар бүтээх боломжгүй. Гар, сэтгэл нийлсэн хамт олноороо махран зүтгэж байж их хэргийг гүйцэлдүүлнэ. Ажлаа арван хуруу шигээ мэддэг, ажилдаа зүрх сэтгэлээ бүрэн зориулсан ажил хэрэгч, чадварлаг, дуулбал дуу нэг дугтарвал хүч нэг хамт олон их үйл хэргийг бүтээхэд тулах тулгуур, зүтгэх зүтгүүр нь болно. “Тавьсан зорилгод хүрэхэд ажил хэрэгч байдал мэдлэгээс дутуугүй хэрэгтэй”. Ажил хийж, ачаа үүрэх чадварыг нь тэргүүн эгнээнд тавьж гол үзүүлэлт болгон албан тушаал дэвшүүлдэг зоригтой, эрс шууд үйлдэл нь удирдагч хүний хамгийн шилдэг давуу чанаруудын нэг.

Эрсдлийг сөрөн, чад­варыг дээдлэн, чадвар­лаг хүнийг чадах ажилд нь яаж ажиллуулахаа мэддэг удирдагчийн эр зориг болон удирдахуйн ур дүйг хүндэтгэн бишрэхээс аргагүй. Удирдагчийн мэргэн ухаан, ажиллагсадын хичээнгүй зүтгэл найрал хөгжим мэт найрсан зохицсон газарт амжилт ололт бялхаж байх нь эргэлзээгүй. “Цэргүүдийн гавьяа даргынх нь ухаанаас хамаардаг” гэдэг нь маргашгүй үнэн билээ. Хийх гэж байгаа ажлаа гарын алган дээр байгаа мэт тольдон харж, хийж байгаа ажлаа атгандаа оруулан базаж байж хүсч мөрөөдсөнөө бүтээж, хүлээж бодсон үр шимээ хүртэнэ.

Та нар хатуу ширүүн өрсөлдөөний эргүүлэг дунд ажиллаж амьдарч байна. Та нараас түрүүлж яваа хүмүүстэй адилхан цагт унтаж, дутуухан юм уу ав адилхан ажиллаад тэднийг гүйцэж чадахгүй, тоосонд нь даруулаад хоцорно. Тэднээс бага унтаж, тэднээс илүү хэмнэж, ухаан илүү зарж, уйгагүй махран ажиллаж байж зэрэгцэн очиж, амьдралын чанар адилсана. Ер нь эдийг арвилж олдог, эд байвч өртэй бол эдлэх хувьгүй гэдэг үгийг марталгүй санаж явууштай. Түүнчлэн “хүнийг баян болгодог зүйл бол олж байгаа мөнгө биш, харин үлдэж байгаа тэр мөнгө” байдгийг ухаар.

Саяын тоо нэгээс эхэлдгийг бодож, хийж бүтээснээ бага гэж голохоосоо өмнө барагдашгүй үржихийн ерөөл өргөж, улам ихийг бүтээх урам онгодоо тэтгэ. Сайн сайхан утга төгөлдөр ажил хөдөлмөрөө хайрлан, сайн сайхан амьдралын төлөө уйгагүй хичээн зүтгэ. Уйгагүй хичээл зүтгэл эд баялагт хөл болж хүргэнэ, эрхэм буяныг гар болж хураана.

Эх сурвалж:  Титэм үг Нацагийн Багабанди

Хун шувуу хэчнээн уурлавч өндгөө бяцлахгүй

Шар шувууны нүдэнд дэгдээхэй нь тогосны дэгдээхэйнээс хөөрхөн харагддаг гэх үг бий. Түүнтэй адил ямар ч аав ээжид үр хүүхэд нь бүхнээс өхөөрдөм хөөрхөн, бусдаас онцгой хайр татам энхрий. Хүүхдүүдээ бүхнээс илүү хайрлан энхрийлж, өхөөрдөн өмгөөлөхийн зэрэгцээ шилдэг бүхнийг өвч шингээсэн сайн хүн байгаасай гэж үнэн голоосоо хүсч байдаг нь эцэг эхийн элбэрэлт сэтгэлийн туйлын хүслэн билээ. Өр зүхнээсээ хайрлах үр хүүхдүүд нь өвчин эмгэггүй эрүүл, үглүүлж загнуулахгүй мөрөөрөө байвал аав ээжүүд магнай тэнэгэр баяртай, сэтгэлд нь үргэлжийн наран гийгээстэй. Эх эцгийгээ магнай тэнэгэр байлгана гэдэг нь тэдэндээ үзүүлж байгаа дээд зэргийн ачлал. Хүүхдийнхээ ололт амжилтаар бахархаж суугаа эцэг эхийн зүрх итгэл найдвар, хайр сэтгэлээр тэгш дүүрэн бялхаж байдаг. Амжилт ололтоор дутуухан, сэтгэл санаагаар гундуухан яваа хүний аав ээжийн үрээ хайрлах хайр нь дундрахгүй ч итгэх итгэл нь дундарч, сэтгэл нь байнга зовж, шаналан шархиран зовох үйлтэй. Хэлэх ёсгүйг хэлж, үйлдэх учиргүйг үйлдэж байгаа хүүхдээ үглэн дуулан, униж тунин, зандарч загнах нь хэнд ч байдаг, хэзээд байх ёстой хүн ёсны үйлдэл. Гэхдээ энэхүү үйлдлийн хайр нь дотроо, хал нь гаднаа байдаг жамтай. Эцэг эх чинь чиний дутууг гүйцээн, дундуурыг дүүргэх, саарыг багасган, сайныг нь ихэсгэх л гэж зандарч загнадаг юм. Аав ээждээ загнуулсан бол гол гонсойн гомдох, унжийж урвайн тунирхах биш, дотор сэтгэлдээ баярла. Чиний төлөө тэднээс илүү үнэн голоосоо санаа тавьж, чин зүрхнээсээ сэтгэл зовох өөр хүнийг энэ орчлонгоос олно гэж үү? Үрээ гэх эх эцгийн сэтгэл хэзээ ч хувирашгүй, тэнгэрт мөнхөд гэрэлтэх од адил билээ.

Аав ээж чинь та нарын бүтэлгүйтэж явааг харахаараа нүдэнд нь өргөс орсон мэт торон хатуулдаж, зүрхийг нь зүүгээр хатгах мэт эмзэглэнэ. Ажил үйлс нь бүтэмжтэй, амьдрал ахуй нь сайн сайхан болсныг нь үзэж дуулахаараа харанхуйлан шуурсан тэнгэр хангай цэлмэн гийх мэт болж, магнайн үрчлээ нь тэнийж, хайрлах хайр нь улам улмаар ундран бялхана.

Урагшгүй үйлдлийг нь гэсгээж уургын хуйваар хүүгийнхээ нуруунд гурван гувруу гүйтэл ороолгосон эцэг зүрх сэтгэлдээ гурван гурвын есөн гувруу гүйтэл дотогшоо гэмшин халаглаж, үрээ өрөвдөн хайрлах сэтгэлээр шаналдаг юм. Зүүднээс цочсон зүрх амаргүй, зүйлийг бодсон сэтгэл амаргүй гэдэг шиг үр хүүхэддээ санаа зовсон эхийн сэтгэл зүүд нойрондоо ч амар тайван байдаггүй. Харцаараа үггүй зэмлэн дальдчуулах аавын ая зан, өнгөн дээрээ үглэх ч өрцөн дороо чамайг өрөвдөн шаналах эхийн сэтгэлийг өрвөлзөж сөрөлгүй хүлээн авч, буруугаа ойлгон, зөрүүгээ засч чадаж байвал чи мөн төрхөө хадгалж, хүн чигээрээ байгаадаа баярла.

Зан араншингийн сайн нь ч, саар нь ч эцэг эхээс ямар нэг хэмжээгээр чамд удамшсан нь эргэлзээгүй. Гэхдээ сайн бүхэн нь чинийх, саар бүхэн нь эцэг эхийнх гэж битгий муйхарла. Хэт их эрхлүүлсэн ч бай, хэтэрхий хатуу гараар барьсан ч бай өөрт бугшсан буруугаа удам судраараа хайх хэрэггүй. Чиний эцэг сонгино, эх сармис байхад чи өөрөө яахаараа сарнай болчихдог билээ гэх үг байдгийг байнга сана. Бурууг өөрөөсөө эхлэн эрж хайж сурвал чи бугшсан буруугаа засаад зогсохгүй андуугүй зөвийг атгаж авах үүд хаалгаа өөрийн гараар нээнэ.

Хүн гэдэг амьтан урам магтаалын үгэнд хүүхэд чихэр жимсэнд дурлах адил дуртай. Харин өөлж шүүмжилсэн, загнаж зандарсан үгэнд хүүхэд гашуун эмэнд дургүйн адил дургүйцнэ. Чамд хамаатай бусдын үг, ялангуяа улаан нүүрэн дээр нь ил хэлж буй шүүмжлэлийг чихний хажуугаар чимээгүйхэн өнгөрөөлгүй нэн анхааралтай сонсож байвал ангаж цангасан үед уух ус өгөх адил хэрэгтэй. Эцэг эхийнхээ зэмлэх үгийг эгдүүцэх буюу тунирхалгүй хүлцэнгүй сонсож хүлээн авбал ухаан сууж, ухаажин хэрсүүжихэд юугаар ч орлуулашгүй нэмэр тустай. Хүний аав ээж үр хүүхэддээ хар буруу санаж, хараал хорсол шингэсэн хорт үгийг хэлдэггүй, хорлолт үйлийг хийдэггүй ачлалт буянтнууд. Үр хүүхэддээ хэлж байгаа эцэг эхийн хатуухан гэх үг сэтгэл зүрхэндээ шаналсан их шаналгааныхаа өчүүхэн хэсгийг хөвөнд боосон чулуугаар хөнгөхөн түнших адил зөөлөн үгээр илэрхийлэн гадагшлуулж байгаа төдий л юм. Эцэг эхийн ширүүхэн үг өнгөн дээрээ өвс ширвэх хурц иртэй хадуур мэт байвч, үнэн хэрэгтээ өндгөө дарсан шувуу мэт хайр эхрийлэл шингээстэй байна.

Хун шувуу хэчнээн уурлалаа ч өндгөө няцлахгүй. Аав ээж хэчнээн уурлалаа ч үр хүүхэддээ хар санаж, хор хүргэхгүй. Эцэг эхийнхээ хэлсэн үнэн үгэнд эгдүүцэн, үг сөрөн хэдэрлэж, уурандаа багтаж ядан цухалдах нь ухаантай үрсийн үйлдэл яавч биш. Уур уцаар сайн зүйлд хэзээ ч хүргэдэггүй. Ялангуяа эцэг эхийнхээ санаа тавин, сэтгэл гарган хэлсэн чангахан үгийг сөрөн сөрвөлзөж, ундууцан уурлаад байвал амьдын хар нүглийн уут сав чинь дүүрч хальсаар байх вий. Уурандаа багтарсан хүн худаг руу үсрэн орж болох. Долоон удаа түүнээсээ илүү догшин уурлалаа ч худагнаас гарахад уур тусалж чадахгүй нь үнэн. Уур биеийг зовоож, нүгэл хураахаас өөр гавьяагүй. Аав ээжтэйгээ зөрөлдвөл ачлалыг нь барна, ах дүүтэйгээ муудалцвал асралыг нь барна. Ихэнх хүмүүс аав ээжийнхээ хайр шингэсэн хатуухан үгийг хоцорч ойлгон, хожимдон гэмшдэг нь нэн харамсалтай. Аав ээжийнхээ хатуу зөөлний хольцтой, хайр энэрлийн шүншигтэй үгийг төвөгшөөн дургүйцэлгүй, тэсвэр тэвчээртэй сонс. Тэр үед аав ээжийнхээ хэлж байсан хатуухан үгийг ухаарч сонсоод, ухаантай байсан бол амьдралдаа алдсан алдаанаас ангид хол байх байж дээ гэж өнгөрсөн борооны хойноос цув нөмрөн, халаглан харамсахгүй байх боломж ямагт бий. Чамаас болж үзээгүй юмаа үзэж, үстэй толгойгоо зулгаах байдалд эцэг эхээ хэзээ ч бүү хүргэ. Үхтэл үр харам гэдэг. Өөрийгөө зөнд нь орхиод чиний төлөө эцсийн мөчөө хүртэл зүрх нь цохилсоор байх аав ээжийнхээ ариун сэтгэлийг амьд сэрүүнд нь эрүүл ухаанаар ойлго. Аав ээжийн сэтгэлд үр хүүхдээ хайрлах агуу их энэрэл хайр үүрд мөнхөд хадгалаастай байдаг билээ. Эцэг эхийнхээ сэтгэлийг өмлөж, элгийг харлуулах буруу үйлдлийг хэзээ ч үйлдэхгүй хэмээн сэтгэл зүрхэндээ шивнэн шившин андгайл. Үрээ мориныхоо хурдыг үзэх, үр хүүхдийнхээ сайныг харах хүслэн бүх хүнд ижил. Үртэй хүн жаргадаг, үндэстэй мод нахиалдаг гэдгийг ойрын үзэх, холын сонсох бүхэнд үзүүлэн сонсгож, үр хүүхдээрээ бахархан баясаж явах нь бүх аав ээжийн чин хүсэл мөн билээ.

Хүн өөртөө туйлын их хайртай. Өөртөө хир халдаах тун дургүй. Хүний эцэг эх үр хүүхэддээ хир халдааж, тортог суулгах гэж үглэж яншдаггүй, харин хир тортог наалдчихвий хэмээн өмгөөлөн хамгаалахын тулд зангарагатай үгээр зандарч загнадаг юм. Авах хүнд энгийн үг ч эрдэнэ, орхих хүнд ухаантны үг ч улиг. Аав ээж чинь та нарын хувьд ухаантны дээд ухаантан, амнаас нь унасан ухаарлын үг бүрийг эрээд олохгүй эрдэнэ адил нандигнан хүлээж аваад байвал чи хүний дайтай хүн явах нь ямар ч эргэлзээгүй. Эцэг эхийнхээ чамд зориулан ярьж хэлж, захиж сургаж байгаа бүхнийг шидэт тарни цээжлэх мэт хураан цуглуулж авахыг хичээ. Эрийн цээнд хүрчихээд ээж аавдаа нулимсаа битгий үзүүл. Үр хүүхдийнхээ нулимсыг харах өр зүсэм хэцүү. Хүүхдүүд эцэг эхдээ миний төлөө сэтгэлээ бүү чилээ, санаа бүү зов гэх үгийг их хөнгөн хялбар хэлдэг. Санааг нь зовоох саар зүйл хийхгүй л байвал санаа зовохгүй, сэтгэл амар байна шүү дээ, хүүхдүүд ээ! Түүнчлэн, нисч яваа шувуудын сүүдрийг ч хүүхэд дээрээ тусгахгүй байх юмсан хэмээн бодох эх хүний агуу их хайр энэрэл үр хүүхэд та нарын төлөө үргэлж сэтгэл зовон, санаа тавихын гол учир шалтгаан болж байдгийг мэдээрэй.

Эх сурвалж:  Титэм үг Нацагийн Багабанди

Далай ламын сургааль

1. Их хайр , их ололт нь их эрсдэлийг дагуулж явдгийг сана .
2. Аливааг алдсан ч хичээл сургуулийг бүү алд .
3. Өөрийгөө хүндлэх , бусдыг хүндлэх , өөрийнхөө бүх үйлдэлд эзэн болох гэсэн 3- н зарчимыг мөрд .
4. Хүссэн зүйлээ авч чадахгүй байна гэдэг нь заримдаа гайхамшигт аз дайралт болдгийг сана .
5. Жижиг маргаанаас болж том нөхөрлөлөө бүү сүйтгэ .
6. Алдаа хийснээ мэдсэн даруйдаа засах алхамыг хийж бай .
7. Өдөр бүр хэдэн мөчийг ганцаараа өнгөрөөж бай .
8. Бусадтай нээлттэй бай , гэвч өөрийнхөө үнэ цэнийг бүү алд .
9. Чимээгүй байна гэдэг нь заримдаа хамгийн сайн хариулт гэдгийг сана .
10. Нэр төртэй сайхан амьдар . Тэгвэл нас ахиж эргэж бодох цагт 2 удаа амьдарсан мэт сэтгэл ханах болно .
11. Гэр бүлийн доторхи халуун дулаан уур амьсгал тань , таны амьдралын тулгуур , суурь мөн .
12. Өөрийн мэдсэнээ бусадтай хуваалц . Энэ нь мөнхийн алдарыг олох зам юм .
13. Газар дэлхийтэй эелдэг харьц .
14. Жилд 1 удаа урьд очиж байгаагүй газраа оч .
15. Хамгийн сайн харилцаа гэдэг бол зөвхөн бие биенээ хайрласан хайр нь бие биенийхээ хэрэгцээнээс давж гарсан
тэр тохиолдолд л байдаг ганц зүйл гэдгийг сана .
16. Юуг орхиж , юуг хаяж байж олж авснаар нь өөрийнхөө амжилтыг дүгнэ .

Шинэ оны мэнд

Оргилуун дарс хөөсөрч
Нар шиг асгарч
Олуулаа хөгжиж
Найз бүхэн чинийх байг
Саа цацарч
Сар шиг гэрэлтэж
Мөрөөдлөө шивнэж
Биелэл бүхэн чинийх байг
Гэрэл туяарч
Од шиг гялбаж
Гэнэтхэн учирч
Үнэнч хайр чинийх байг
Бүжиг эргэж
Бүжин шиг эрхэлж
Бүхнийг магтаад
Жаргал бүхэн чинийх байг
Шинэ жилийн дарс шиг оргилуун
Шинэхэн орсон цас шиг хєнгєн
Зулзган гацуурын vнэр шиг анхилуун
Шинэ оны мэндхvргэж аз жаргал хvсэн ерєєе
Цагийн зvv зvрхний хэмнэлээр цохиолж
Цасан одод дээрээс бутрах тэр л vед
Халуун vнсэлт мэт дарсаа тулган
Хамгаас сайхнаар шиннэ оноо угтаарай
Цаг хугацааны тvvх болон vлдсэнхуучин оноо
Цаглашгvй их амжилт бvтээлээр vдэж
Он цагийн тооллоор учран золгож байгаа шинэ жилээ
Од хийморьтой угтаарай
Орчлонд аз жаргал гэж байдаг бол
Оргилд нь хvрээрэй
Сэтгэлээр дулаан итгэлээр дvvрэн
Шинэ жилээ угтаарай
Ганган хэтэвч дvvрэн мєнгєтэй
Гар утас дvvрэн нэгжтэй
Ганц олдох амьдрал нь жаргалаар дvvрэн
Гал халуун зvрх нь хайраар дvvрэн байж
Шинэ оноо угтаарай
Ширхэглэн буусан цагаан цастай
Чимэглэн гоёсон ногоон гацууртай
Ширээ тойрсон хайртай хvмvvстэйгээ
Шинэ оноо сайхан угтаарай
Аз жаргал шивнэлээ шvv
Алгаа тосоод аваарай
Халуун дулаан vгсийг хамтад нь шивнэлээ
Єглєє бvр vгийн сайхныг хэлэлцэж
Єдєр бvр хvний сайнтай учирч
Зvрх сэтгэлд чинь баяр гийж
Зvvд vргэлжлэх цагаар нас нэмж
Зєрж єнгєрєх хоёр оны заагаар
Зvйрлэшгvй тансаг жаргалыг хvртээрэй
Цасан ширхэгийн тоогоор инээд бэлэглэе
Цагаан сvvний єнгєтэй хайр бэлэглэе
Амсаад л бялхам жаргал бэлэглэе
Алгуурхан ирж буй шинэ оны мэнд хvргье
Золгож ирж буй 2007 он танд
Эрvvл энхийн жаргал
Инээн баясах учрал
Сэхээрч ойлгох ухаарал бvхнийг авчрах болтугай .
Зvvдэнд ч оромгvй сайхан бvхэн
Зvйрлээд ч амсамгvй аз жаргал хvсье
Ирж буй 2007 онд гэр дvvрэн гэгээтэй
Сэтгэлийн жаргалтай яваарай
Нас нэмж ухаан тэлсэн
Цас бударч єнгє нэмсэн
Дарс оргилж баяр нэмсэн
Шинэ оны мэнд хvргэе
Шинэ ондоо тэвэр дvvрэн сарнай
Сэтгэл дvvрэн итгэл
Нvд дvvрэн инээмсэглэл
Зvрх дvvрэн хайраар бялхаж яваарай
Он цагийн тооллоор учран золгож буй шинэ жилдээ
Од хийморь орчлонгийн сайн сайхан бvхнээр дvvрэн байхыг билэгдэн
Ажлын амжилт амьдралд тань аз жаргал сайн сайхан бvхнийг хvсье
Чимэглэн гоёсон ногоон гацуурханыхаа дэргэд
Амттан дvvрэн ширээгээ тойрон суугаад
Айлчлан ирж буй шинээ оноо
Хайртай хvмvvстэйгээ сэтгэл догдлуулсан тэрхvv vдшийг
Мартагдахааргvй сайхан єнгєрvvлээрэй.
Аз жаргал шидлээ шvv
Алгаа тосоод аваарай
Алсаас хундага тулгалаа шvv
Хундагаа бариад тосоорой
Ажлын амжилт шидлээ шvv
Алтаар єлгийдєєд аваарай
Амтлаг исгэлэн vнсэлт илгээлээ
Ариухан уруулаа дэвсээд аваарай
Happy new year. Сайхан баярлаарай.
Будрах цасны мєнгєн ширхэгтэй
Болор хундагны жингэнэх чимээтэй
Буурал сахалт євлийн євгєнтэй
Бvжин наадах цасан охидтой
Шинэ оноо сайхан угтаарай. Happy new year
Угтах ондоо бvтээлээр дvvрэн
Урам тэтгэсэн амжилтаар баян
Гэгээн гэрлээр гэр тань гийж
Гэрэлт оюунаар ухаан тань тэлж
Шинэ оноо аз жаргалаар дvvрэн угтаарай

Тусгаар тогтнол нэртэй сэдэвчилсэн үзэсгэлэнг таалан ирж сонирхоно уу

      Ìàíæèéí ýðõøýýë íî¸ðõëûã ýñýðã¿¿öñýí ìîíãîë÷óóäûí ýðõ ÷ºëººíèé  òºëººõ  òýìöýë 1911 îíä  ÿëàëòààð  òºãñºæ  Ìîíãîëûí øàøíû òýðã¿¿í ¯III Áîãä Æèâçóíäàìáûã Îëíîî ªðãºãäñºí Áîãä Õààíò Ìîíãîë Óëñûí øàøèí òºðèéã õîñëîí áàðüñàí õýìæýýëøã¿é ýðõò íàðàíãýðýëò ò¿ìýííàñò õààíààð ºðãºìæèëñºí áèëýý. Òýð öàãààñ  ýõëýí 220  ãàðóé æèë ¿ðãýëæèëñýí õàðèéí äàðëàë òºãñãºâºð áîëæ Ìîíãîë óëñ  òóñãààð òîãòíîëîî îëæ  ñýðãýí ìàíäñàí ò¿¿õòýé.

¯III Áîãä Æèâçóíäàìáà õóòàãòûã Ìîíãîë óëñûí õààí øèðýýíä ºðãºìæëºí çàëàõ áàÿð ¸ñëîë öàãààã÷èí ãàõàé æèëèéí ºâëèéí äóíä ñàðûí øèíèéí ¸ñºí áóþó 1911 îíû 12-ð ñàðûí 29-íä/õóó÷èí îí òîîëëîîð 16-íä/  Èõ Õ¿ðýýíèé Òºðèéí Øàð îðäîíä  ñ¿ð æàâõëàíòàéãààð áîëæýý.

Ýíý ¸ñëîëä õàëõ 4 àéìãèéí 4 õàí, ÷óóëãàíû äàðãà, æàíæèí, äýä æàíæèí, òàéæ, ò¿øìýë,àðäóóä  Èõ Õ¿ðýýíä õ¿ðýëöýí èðæ  îðîëöîí ¿íäýñíèé ýðõ ÷ºëºº, òóñãààð òîãòíîëûí ¿íý öýíèéã ìýäýðñýí ìîíãîë õ¿íèé ìàãíàé òýíèéñýí ñàéõàí ºäºð áàéñàí áèëýý. Ìîíãîë ò¿ìíèé õèéìîðü ñýðãýæ àññàí òýð ºäºð “ Áîãä ãýãýýíòýí õàòàí Äîíäîãäóëàìûí õàìò àëòàí øàð òóã íàìèðóóëàí çàëàð÷ ºìíº íü áàðàà áîëîã÷ ëàì, õóâðàãóóä, òýäãýýðèéã óëààí õóéòàé ñýëýì àãññàí íî¸ä òýðã¿¿ëæýý. Áîãä Ýõ äàãèíà õî¸ð õàð ¿íýã õýìýýõ ¿íýò ¿ñòýé ìàëãàéä àëòàí î÷èð æèíñ õàäàæ, ýðýýí äýýë, áóëãàí õ¿ðýì ºìñºæ õîéíîî øàð òîðãîí  àëòàí ñàà ëóóí õýýòýé ø¿õýð, òîãîñîí ºäºí ø¿õðèéã áàðèóëæ... ìºíººõºí áýëòãýñýí øàð òîðãîí çàì äýýã¿¿ð àëãóóðõàí àëõàí ÿâíà”.

            ¯III Áîãä Æèâçóíäàìáûã õààí øèðýýíä ñóóñàí 1911 îíîîñ ýõëýí îí òîîëëûã “Îëíîî ªðãºãäñºí” ãýæ íýðëýõ áîëæ, Èõ Õ¿ðýýã óëñûí íèéñëýë õîò áîëãîæ Íèéñëýë Õ¿ðýý ãýæ àëáàí ¸ñîîð íýðëýæýý.

            42 íàñàíäàà Ìîíãîëûí õààí øèðýýíä ñóóñàí ¯Ø Áîãä Æèâçóíäàìáà Àãâààíëóâñàí÷îéæèííÿì íü  Ìàíæèéí äàðëàëûã óñòãàæ Ìîíãîë óëñûí òóñãààð òîòíîëûã ñýðãýýí ìàíäóóëñàí ÕÕ çóóíû Ìîíãîëûí ìàíëàé ò¿¿õýí ç¿òãýëòýí áàéñàí þì.

            1911 îíä ìîíãîë÷óóä Ìàíæèéí äàðëàëààñ ãàð÷ ¿íäýñíèé òóñãààð òîãòíîëîî îëñîí ÿâäàë íü ºíºº öàãèéí ìîíãîë÷óóäûí ñýðãýí ìàíäàëòûí ýõýí áîëñîí áèëýý.

            ÁÕÎÌ-ãýýñ æèë á¿ðèéí 12-ð ñàðûí 29-íä Îëíîî ªðãºãäñºí Áîãä Õààíò Ìîíãîë Óëñ áàéãóóëàãäñàíû îéä  çîðèóëæ ñýäýâ÷èëñýí ¿çýñãýëýí çîõèîí áàéãóóëæ èðñýí. Áèä ýíý óäààãèéí “Òóñãààð òîãòíîë”  ¿çýñãýëýíäýý   Áîãä õààí, ò¿¿íèé õàòàí Ýõ äàãèíà õàòàí Äîíäîãäóëàì  íàðûí Ìîíãîë óëñûí õààí, õàòíààð ºðãºìæëºãäºõ人 ºìñºæ áàéñàí ºìñãºë õóâöàñ , òèòýì, ýäýëæ õýðýãëýæ áàéñàí ýä ç¿éëñ  áîëîí òýð ¿åèéí Ìîíãîëûí òºðèéí ò¿øýýä, ¿íäýñíèé ýõ îðîí÷, ò¿¿õýí õ¿ì¿¿ñèéí  õýðýãëýæ áàéñàí òºðèéí òàìãà çýðýã õîñã¿é ¿íýò, õîâîð íàíäèí ¿çìýðèéã ìóçåéí ñàí õºìðºãººñ  îëîí ò¿ìýíäýý  äýëãýí ¿ç¿¿ëæ áàéíà.

2007 îíîîñ ýõëýí æèë á¿ðèéí 12-ð ñàðûíò 29-íû ºäðèéã ¯íäýñíèé òóñãààð òîãòíîëûí ºäºð áîëãîí òýìäýãëýæ áàéõ  øèéäâýð ãàðñàí.  

Ýíý óäàà  áèä  1911 îíû Ìîíãîëûí ¯íäýñíèé ýðõ ÷ºëººíèé õóâüñãàëûí 100 æèëèéí îéã  òýìäýãëýõ õîðîî, ØÓÀ-èéí Ò¿¿õèéí õ¿ðýýëýíòýé õàìòðàí ýðäýì øèíæèëãýýíèé õóðàë, ¿çýñãýëýí  çîõèîí   áàéãóóëæ áàéíà.

  Үзэсгэлэн 2010 оны 12 сарын 29-ээс 2011 оны 01 сарын 05-ны хооронд явагдана.

Богдын Лүндэнгээс

Манай Монгол Улс шашин төрөө бататган газар нутгаа хамгаалж, өнө удаан амар жаргалтай суухын аргыг бодох цаг болов. Зүгээр сууж энэ тухайг алдаж өнгөрүүлвээс эрхтэй жаргалтай суух байтугай элдэв зовлонг үзэх ба газар шороогоо ч эзэрхэж чадахгүй болно. Эл учрыг би мэдсээр байж та бүгдэд эс сануулваас Монгол тоот бүгдээр миний найман дүрийг шүтэж тахисны тус үгүй болох тул мэдсэнээ хэлэхгүй зүгээр сууж түвдэхгүйг та бүхнээ ухуулбай.

VIII Богд Живзундамбын лүндэнгээс

     “ ... Ямар ч айл хүн бүл цөөн, аргал түүх араг саваргүй бол түүнийгээ бусдаас гуйж, ус авах, уналгагүй бол бусдыг царайчлан өлсөж, цангаж цаг алдан туйлддаг билээ. Мөн том, жижиг ямар ч улс юуг өөртөө үйлдвэрлэж чадахгүй байна, түүгээрээ харь гүрний эрхшээлд өөрийн эрхгүй ордог. Юм бүхэн дээр хүн цөөдөн хүчин мөхөсдөж явахаа болих юмсан. Түүний тул Монгол туургатан нийлж нэгэн том айл болж, сэтгэл санаа, оюун ухаан, хүчин чадлаа нэгтгэх юмсан...”

    

  VIII Богд Живзундамбын лүндэнгээc

UVS